Saatin bakım ve onarımını 1960’lı yıllardan itibaren gönüllü olarak üstlenen, İskenderunluların “Saatçi Kamil” olarak tanıdığı efsanevi saat ustası Kamil Karagözoğlu’nun vefatının ardından kule saati sahipsiz kaldı. Ustanın titiz dokunuşlarıyla yıllarca çalışan mekanizma, bugün tamamen sessiz.
MERHUM SAATÇİ KAMİL’İN DİLİNDEN TARİHİ SAAT
“HER CUMARTESİ KURARDIM”
İskenderun Kaymakamlık binasının çatı katındaki tarihi saat kulesine 1960 yılından itibaren gönüllü olarak emek veren merhum saat ustası Kamil Karagozoglu, yıllar önce yaptığı açıklamada saatin hikâyesini ve verdiği emeği şöyle anlatmıştı: “1960 yılından beri ben ilgileniyordum saatleriyle. Her cumartesi günü kuruyordum. Şimdi kalpte bir rahatsızlığım oldu. O çok dik bir merdiven var, çok zorluyor bizi. Doktorlar da ‘dik yerlere çıkmayacaksın’ diyor. Saatte bir arıza olursa yine yaparız ama her hafta çıkmak zor oluyor.”
Tarihi saatin 1920’li yıllarda, Fransız döneminde monte edildiğini belirten Karagözoğlu, görevi kendisinden önceki ustalardan devraldığını aktararak “1921’lerde takılmış. Bizden önceki büyüklerimiz yapmış, sonra bize düştü bu görev. Ben de 40 yıl devamlı yaptım. Askerdeydim, tümende görevliydim; yine her cumartesi komutanımdan izin alır kurardım.”
Saatin haftada bir kurulması gerektiğini vurgulayan usta Karagözoğlu, sistemin çalışma prensibini de şöyle anlatmıştı: “Her hafta kurulduğu zaman yüzyıllar daha çalışır. 300 kiloluk ağırlıkla çalışıyor. Daha fazlaydı, biz biraz düşürdük. Ayarını tuttuk. İngiliz motor, Fransız montajı. Tek makineden iki hareket veriyor. Türkiye’de bunun benzerinden beş altı tane var; Çorum’da, Bitlis’te, Antakya’da, İstanbul’da…”
Zamanla sistemi yarı otomatik hale getirdiklerini anımsatan Karagözoğlu, yıldırım düşmesi sonucu oluşan elektronik arızanın giderilemediğini de dile getirmişti: “Motor taktırdık, kendi kendine kurmaya başladı. Ama bir yıldırım düştü, diyotunu yaktı. Elektronik arızayı gideremedik. Ama haftada bir kurulduğu sürece rahatlıkla çalışır.”
DEPREMİ ATLATTI,
ZAMANA YENİK DÜŞTÜ
2023 yılında meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sonrasında bina hasar alsa da saat kulesi yapısal olarak ayakta kalmayı başardı. Daha önce 2021 yılında tamamlanan restorasyon sürecinde yapı yeniden işlevlendirilmiş ve saat kısa süreliğine tekrar çalışır hale getirildi. Ancak bugün gelinen noktada, düzenli bakım ve teknik destek sağlanamaması nedeniyle tarihi saat yeniden durmuş durumda.
YENİDEN ÇALIŞTIRILMASI İÇİN ÇAĞRI
İskenderun’un belleğinde derin izler bırakan bu tarihi saat yalnızca bir mekanizma değil; kentin hafızası, kimliği ve sürekliliğinin sembolü olarak niteleyen vatandaşlar, geçmişte gönüllü bir ustanın emeğiyle ayakta tutulan saat için bugün kurumsal ve toplumsal bir sahiplenme gerektiğini ifade ediyor. Uzman saat ustalarının teknik desteğiyle mekanizmanın restore edilmesi, periyodik bakım sisteminin oluşturulması ve saatin yeniden şehrin zamanını göstermesi için çalışma başlatılması ve İskenderun’da zamanın yeniden akması umut ediliyor.
Yıllarca İskenderun çarşı ve sahil merkezinde şehrin zamanını gösteren, kartpostallara ve hatıra fotoğraflarına konu olan tarihi saatte, bakım eksikliği, sistemin çalıştırılamaması yüzünden bir süredir duran mekanizmanın dişlilerini harekete geçirecek girişimlerde bulunularak yeniden zamanı göstermesi bekleniyor.
FRANSIZ KOLONYAL MİMARİSİ
1925-1927 yıllarında inşa edildiği belirtilen yapı; askeri/idari amaçlarla kullanıldıktan sonra sırasıyla PTT, Adliye Sarayı ve son olarak Kaymakamlık hizmet binası olarak işlev gördü. Fransız kolonyal mimarisinin sade ama anıtsal çizgilerini taşıyan yapı, kentin tarihsel hafızasında önemli bir yer tutuyor. Çatısında yer alan saat kulesi ise binanın en dikkat çekici unsuru. Kuzeybatı köşesinde konumlanan ve kütleyle bütünleşik şekilde yükselen kule; yaklaşık 3 metre dışarı taşan çıkıntısı, basık piramit formundaki kubbesi ve dört cepheli saat kadranlarıyla şehrin dört bir yanından görülebiliyor. Özellikle 1940’lı ve 1950’li yıllara ait fotoğraflarda sıkça yer alan saat kulesi, uzun yıllar İskenderun’un ‘ortak zamanı’ oldu.
